Podział majątku. Co i do kogo należy po rozwodzie?

Orzeczenie rozwodu powoduje ustanie wspólności majątkowej małżeńskiej. Jednak do momentu podziału majątku, jest on wciąż współwłasnością obojga małżonków.

Najprościej jest zawrzeć stosowną umowę z małżonkiem. Jednak w praktyce rzadko dochodzi do wypracowania kompromisu przez byłych małżonków i wtedy podział majątku musi nastąpić w sądzie. Rozstrzygnięcie o podziale majątku może być zawarte w wyroku rozwodowym. Jednak, aby to było możliwe, podział majątku nie może powodować nadmiernej zwłoki w postępowaniu rozwodowym. Zwykle taka alternatywa jest możliwa jedynie wtedy, gdy małżonkowie mają już wypracowane jakieś porozumienie w kwestii co i do kogo ma należeć. Jeśli natomiast nie ma porozumienia, podziału majątku trzeba będzie dokonać w odrębnym postępowaniu sądowym.

Podział majątku wspólnego może oznaczać fizyczny przydział poszczególnych rzeczy (nieruchomości i ruchomości np. żonie przydzielone zostaje mieszkanie wraz z wyposażeniem, a mąż zabiera samochód i działkę. Możliwe jest też przydzielenie prawa do majątku jednemu małżonkowi z obowiązkiem spłaty drugiego. Trzecim rozwiązaniem jest sprzedaż poszczególnych składników i podział uzyskanych w ten sposób pieniędzy.

Jeżeli małżonkowie zajmowali wspólnie mieszkanie lub dom, sąd w wyroku rozwodowym orzeka również o sposobie korzystania z niego. Na zgodny wniosek małżonków może zdecydować, że mieszkanie zostanie podzielone między obie strony, albo przydzielone tylko jednej, jeżeli druga wyraża zgodę na jego opuszczenie bez dostarczenia lokalu zastępczego. Orzekając o wspólnym mieszkaniu sąd musi brać pod uwagę przede wszystkim potrzeby dzieci i małżonka, któremu powierza wykonywanie władzy rodzicielskiej. Trzeba jednak pamiętać, że w wyjątkowych sytuacjach sąd może również przyznać mieszkanie tylko jednemu małżonkowi i orzec eksmisję drugiego. Jest to możliwe wówczas, gdy jedno z małżonków swym rażąco nagannym postępowaniem uniemożliwia wspólne zamieszkiwanie.

Kłopoty w praktyce wywołuje sytuacja, gdy majątek – najczęściej dom lub mieszkanie – został nabyty przed powstaniem wspólności majątkowej. Rozwód nie musi oznaczać, że jedno z byłych już małżonków musi opuścić zajmowane dotychczas lokum. I to mimo, że nieruchomość była nabyta przed ślubem i stanowi majątek osobisty tego małżonka, który ją nabył. Sytuacja taka nie pozbawia drugiego małżonka prawa do korzystania z lokalu w celu zaspokojenia potrzeb rodziny. Tak samo sprawa ma się z przedmiotami i urządzeniami gospodarstwa domowego.

W wyroku rozwodowym sąd może ograniczyć prawo własności do mieszkania przysługującego tylko jednemu z małżonków. Już od lat pozwalają na to orzeczenia Sądu Najwyższego. Dlatego rozstrzygnięcie o sposobie korzystania ze wspólnego mieszkania może dotyczyć każdego mieszkania, którym oboje małżonkowie faktycznie dysponują w chwili orzekania o rozwodzie.

Dotyczy to zarówno mieszkania, którego tytuł prawny przysługuje obojgu, jak i takiego, którego tytuł ma jedno z nich. Na przykład jeśli w chwili orzekania rozwodu małżonkowie wciąż zajmują wspólne mieszkanie, sąd w wyroku ustali sposób, w jaki będą z niego korzystać. Jeśli więc była żona nie ma dokąd się wyprowadzić, a na dodatek to jej sąd przyznał opiekę nad dzieckiem, to były mąż będzie musiał znosić jej obecność we własnym mieszkaniu – przynajmniej prze jakiś czas.

Sąd podzieli przestrzeń lokalu na taką, z której będą korzystać oddzielnie i na wspólną (najczęściej jest to kuchnia i łazienka).     

Mieszkanie spółdzielcze po rozwodzie

Zajmiemy się kwestią mieszkania spółdzielczego, zarówno lokatorskiego jak i własnościowego, przy podziale majątku po rozwodzie. Trzeba tutaj rozdzielić dwie sytuacja, a mianowicie nabycie mieszkania poprzez przydzielenie go od spółdzielni w czasie trwania małżeństwa oraz sytuację, w której małżonkowie nabyli mieszkanie na rynku wtórnym od członka spółdzielni.
Jeśli mieszkanie spółdzielcze zostało przydzielone w czasie trwania małżeństwa dla zaspokojenia mieszkaniowych potrzeb rodziny, zawsze takie mieszkanie wchodziło w skład majątku dorobkowego. Również wtedy, gdy małżonków obowiązywała rozdzielność majątkowa. Nie miało znaczenia, który małżonek jest członkiem spółdzielni i z czyich pieniędzy opłacono wkład mieszkaniowy lub budowlany. Była to tzw wspólność przymusowa. Nie można było tego zmienić ani wyłączyć. Artykuł 215 par. 2 prawa spółdzielczego, wprowadzający tą przymusową wspólność w odniesieniu do mieszkań spółdzielczych własnościowych, został uchylony w 2003, ale nie zmieniło to faktu, że mieszkanie spółdzielcze przydzielone pod rządami tego przepisu pozostało w majątku wspólnym, dorobkowym, również po jego uchyleniu. Zmieniło się tylko to, że jeśli mieszkanie było przydzielone w sytuacji, gdy między małżonkami nie istniała wspólność majątkowa, to po uchyleniu ww. przepisu stało się ono przedmiotem ich współwłasności w częściach ułamkowych.
Inaczej sytuacja przedstawia się, gdy na podstawie aktu notarialnego mieszkanie spółdzielcze własnościowe zostało kupione na rynku wtórnym od członka spółdzielni. Wtedy, jeśli między małżonkami nie ma wspólności, należy ono do tego kto je kupił. Znajdzie się ono w majątku osobistym (odrębnym) żony lub męża rónież wtedy, gdy zostało kupione na wolnym rynku za pieniądze z majątku odrębnego np. z pieniędzy otrzymanych od rodziców, odziedziczonych, uzyskanych ze sprzedaży innego mieszkania kupionego przed ślubem. Jeśli między małżonkami jest wspólność ustawowa i wydano na mieszkanie pieniądze dorobkowe, będzie ono majątkiem wspólnym. Reguły te odnoszą się do spółdzielczego własnościowego prawa do mieszkania nabytego bezpośrednio od spółdzielni oraz lokatorskiego prawa do mieszkania.
Zasady decydujące o tym, czy dane mieszkanie należy do majątku wspólnego, dorobkowego czy też majątku osobistego dotyczą też mieszkań stanowiących własność hipoteczną i domów kupionych od dewelopera, na wolnym rynku lub wybudowanych we własnym zakresie.

Mieszkanie wynajmowane - Czyje mieszkanie po rozwodzie?

Określenie sposobu korzystania ze wspólnego mieszkania to jeden z elementów, który sąd musi zawrzeć w wyroku rozwodowym. Mieszkanie czy dom to w pewnym sensie dobro szczególne, stanowiące najczęściej najważniejszą część dorobku małżonków i jednocześnie stanowi dach nad głową i zabezpieczenie przyszłego bytu małżonków i dzieci. Ze względu na zwykle wysoką wartość nieruchomości w stosunku do przeciętnych możliwości zarobkowych małżonków, rozstrzygnięcie dotyczące mieszkania jest jednym z najważniejszych elementów wyroku i musi się w nim znaleźć. Sąd ma obowiązek określenia kto będzie mieszkał we wspólnym mieszkaniu po rozwodzie lub może ewentualnie rozstrzygnąć o podziale majątku. Sposób postępowania z mieszkaniem zależny jest od tego jaki typ mieszkania bierzemy pod uwagę. Jest kilka reguł, według których ustala się w małżeństwie prawo do mieszkania czy domu.
Na początek zajmijmy się teraz sytuacją, gdy małżonkowie mieszkali razem w wynajmowanym mieszkaniu. Bardzo często zdarza się tak, że małżeństwa nie stać na zakup własnego mieszkania, nie mówiąc już o domu. Obecnie dostęp do kredytów został mocno ograniczony i zarezerwowany tylko dla osób z wysokimi zarobkami i umowami o pracę na czas nieokreślony, dlatego duża ilość małżeństw zmuszona jest do wynajęcia mieszkania. Z własnym mieszkaniem jest prostą sprawą określić kto jest właścicielem nieruchomości. Będą to oboje małżonkowie bądź mieszkanie będzie należeć do majątku odrębnego jednego z małżonków. W przypadku mieszkania wynajmowanego nie mamy do czynienia z prawem własności tylko z prawem do najmu. Przyjmuje się, że prawo najmu mieszkania uzyskane przez obydwoje lub jednego z małżonków w czasie trwania małżeństwa jest zawsze ich dorobkiem wspólnym. Według art. 680 kodeksu cywilnego małżonkowie bez względu na istniejące między nimi stosunki majątkowe są najemcami lokalu jeśli najem tego lokalu ma służyć zaspokajaniu potrzeb mieszkaniowych założonej prze nich rodziny oraz nawiązanie stosunku najmu nastąpiło w trakcie małżeństwa. Także wtedy, gdy między małżonkami istnieje rozdzielność majątkowa, najem traktuje się jako wspólność ustawową. Co więcej, rozwód, separacja ani intercyza nie pociągają za sobą ustania wspólności najmu. Nadal prawo to przysługuje wspólnie eksmałżonkom. Wiąże się z tym jednak nie tylko prawo do najmu, ale również wspólny obowiązek do ponoszenia kosztów najmu po rozwodzie.

Apelacja w sprawie rozwodowej

Wydanie wyroku rozwodowego przez sąd okręgowy nie musi kończyć całej sprawy. Jeśli któryś z małżonków nie jest zadowolony z wyroku może się od niego odwołać i wnieść do sądu apelacyjnego apelację od wyroku rozwodowego. Aby to zrobić w pierwszej kolejności trzeba zwrócić się do sądu okręgowego o doręczenie wyroku wraz z uzasadnieniem. Apelację trzeba złożyć w ciągu 2 tygodni od daty doręczenia wyroku z uzasadnieniem małżonkowi, który wyrok kwestionuje lub adwokatowi, który ma pełnomocnictwo do prowadzenia sprawy. Apelację rozpatruje sąd składający się z trzech sędziów zawodowych. W apelacji można kwestionować cały wyrok, albo niektóre postanowienia np. dotyczące alimentów na dzieci lub małżonka czy kontaktów z dziećmi. Samodzielne napisanie skutecznej apelacji jest bardzo trudne, dlatego pomoc profesjonalnego pełnomocnika (adwokata) wydaje się tu być najlepszym rozwiązaniem.

Skutki zaległości podatkowych mogą obciążać byłego małżonka

Rozwód nie kończy kłopotów męża lub żony związanych z niepłaceniem podatków. Przykładowo: małżeństwo trwało od 1989 do 2007 roku i rozwiązane zostało prawomocnym wyrokiem rozwodowym. W roku 2008 Urząd Skarbowy w trakcie kontroli określił zaległość jednego z małzonków w VAT za okres 01-07-2006 do 30-12-2006. Sąd na mocy ordynacji podatkowej i zapisie o solidarnej odpowiedzialności małżonków może nakazać zapłacenie zaległości, ponieważ rozwiedziony małżonek odpowiada za długi drugiej połowy wobec fiskusa solidarnie. Odpowiedzialność ta oznacza, ze fiskus może ściągnąć cały zaległy podatek obciążający przedsiębiorcę także z majątku eksmałżonka, a ewentualne wspólne rozliczenia małżonków dla fiskusa nie mają znaczenia nawet jeśli pomiędzy małżonkami zawarta została umowa, że wszystkie długi związane z prowadzeniem firmy męża po rozwodzie będzie spłacać tylko on. Fiskus może wszcząć egzekucję zaległości z majątku byłego małżonka dopiero wówczas, gdy egzekucja z majątku podatnika okaże się nieskuteczna w całości lub w części. Oczywiście jeśli zaległość podatkowa męża powstała w okresie kiedy nie było wspólności majątkowej np. przed zawarciem lub po ustaniu małżeństwa, była żona nie zostanie obciążona koniecznością jej uregulowania.

Jakie zasady obowiązują przy wspólnocie majątkowej?

Rozwód pociąga za sobą automatyczne ustanie wspólności majątkowej między małżonkami. Do ostatecznego uregulowania spraw majątkowych między małżonkami konieczny jest podział tego majątu. Wstępując w związek małżeński, chyba że wcześniej narzeczeni podpisali intercyzę, automatycznie wstępujemy również do ustawowej wspólności majątkowej. Natomiast rozwód powoduje ustanie tej wspólności z chwilą uprawomocnienia się wyroku rozwodowego albo orzeczenia o separacji. Wspólność majątkowa ustaje również w wyniku śmierci małżonka, ubezwłasnowolnienia jednego z małzonków, ogłoszenia upadłości jednego z nich, na wniosek wierzyciela jednego z małzonków oraz na podstawie podpisania intercyzy wprowadzającej rozdzielność majątkową. W wszystkich tych wypadkach małżonkowie mogą dokonać podziału majątku dorobkowego.

Podział majątku po rozwodzie

Po rozwodzie zwykle występuje konieczność podziału wspólnego majątku małżonków. Jeżeli sąd uzna, że podział majątku nie spowoduje nadmiernej zwłoki w postępowaniu rozwodowym, to na wniosek jednego z małżonków, może dokonać podziału majątku wspólnego już w wyroku orzekającym rozwód. Ponadto podziału majątku można dokonać na podstawie umowy byłych małżonków - jeśli w skład masy majątkowej wchodzi nieruchomość, wówczas podział taki musi być dokonany notarialnie. Jeśli małżonkowie nie mogą porozumieć się co do podziału majątku między sobą, wówczas każde z nich może złożyć pozew do sądu o podział majątku.

Sprawy rozwodowe

Rozwód to jeden z najbardziej stresujących wydarzeń. Wiąże się z przykrymi przeżyciami, koniecznością podziału majątku, częstym wyjawianiem rodzinnych tajemnic i przykrych zdarzeń. Okres prowadzenia sprawy rozwodowej to czas bardzo trudny dla każdego. Bardzo często kończy się obustronnym obarczeniem odpowiedzialnością i winą. To sprawy trodne i często skomplikowane pod względem emocjonalnym i prawnym. Wystepuje konieczność podzielenia wspólnego do tej pory majątku oraz uregulowania spraw rodzinnych, takich jak kontaktów z dziećmi. Kazdemu zalezy na jak najszybszym załatwieniu wszystkich spraw i zakończeniu postępowania rozwodowego. W tych kwestiach konieczna jest pomoc prawna adwokata, który będzie reprezentował nasze interesy.